كتاب حاضر على الإطلاق در زبان پارسى مهمترين گنجينهء گرانبها است - كه از دست تطاول روزگار بر كنار مانده ، و تا جائى كه نگارنده آگاه است - در زبان تازى - و شايد در كليّهء السنهء خاور زمين اين كتاب را نظير و مانندى نيست . همچنانكه مصنّف كتاب مشار اليه در پايهء دانش - و اخلاق - و عادات و چگونگى زندگى ( چنان كه بيايد ) از هر كسى بابن سينا شبيه‌تر است ، اين تصنيف او نيز از هر كتابى بكتاب الشّفاء ابن سينا نزديكتر - و مانندتر است . بنا بر اين تنها كتابى كه در زبان تازى نظير درّة التّاج يافته شود كتاب الشّفاء است . كتاب الشّفاء در حقيقت يگانه كتاب عربيست - كه اقسام اصلى - حكمت نظرى را بتفصيل بين الدّفتين فراگرفته ، و كتاب حاضر هم حذو النّعل بالنّعل در آن علوم يكايك بحث كرده ، ولى با اين فرق - كه ابن سينا بمنطق بيش از ساير رشته‌ها اهميّت داده ، و از علوم رياضى با كمال اختصار در گذشته است ، و مصنّف كتاب حاضر بالعكس ، همان مباحث منطق را مختصر آورده ، و چون برياضىّ رسيده دامنهء گفتار را چند برابر شفا بسط داده ، در ساير رشته‌ها هم كمى نسبت به او كوتاه آمده است . و باز شيخ بيشتر در پيرامون فلسفهء مشّائيّان سخن رانده ، اين تصنيف او از ذوق اشراق بهره‌مند نيست ، ولى در كتاب حاضر فلسفه از جمودت مشائىّ بيرون آمده - با ذوق اشراق طراوت يافته است . اين مقايسه تنها در بخش نخستين - و دوّم كتاب درست است ، امّا بخش سوّم - كه خاتمهء كتاب باشد ، آن خود داستانى جداگانه است ،